عقد مزارعه چیست؟
نوشته شده توسط گروه وکلای ملکی

عقد مزارعه چیست؟ آشنایی با شرایط آن

عقد مزارعه یکی از عقود معین به رسمیت شناخته شده در قانون مدنی ایران است. این عقد به حوزه کشاورزی اختصاص دارد و میان مالک زمین و شخص دیگری که بر روی آن کار می کند بسته می شود. این عقد در مناطقی که دارای زمین های کشاوری است رواج بسیاری دارد. برای آشنایی با مفهوم عقد مزارعه و شرایط آن کافی است مقاله زیر را مطالعه کنید. برای آشنایی بیشتر و کسب اطلاعات دقیق تر در رابطه با این عقد توصیه می کنیم با یک وکیل متخصص ملکی که گروه وکلای ملکی می توانند در اختیار شما بگذارند، مشورت کنید.

7 مرداد 1402
بروزرسانی: ۶ مرداد ۱۴۰۵
8 دقیقه
بدون دیدگاه

تعریف عقد مزارعه در قانون مدنی

عقد مزارعه موضوع مواد ۵۱۸ تا ۵۴۲ قانون مدنی است. این عقد در ماده ۵۱۸ قانون مدنی تعریف شده است. بر اساس تعریف ماده ۵۱۸ این قانون، مزارعه عقدی است که به موجب آن احد طرفین زمینی را برای مدت معینی به طرف دیگر می دهد که آن را زراعت کرده و حاصل را‌ تقسیم کنند.

طرفین عقد مزارعه عبارتند از مزارع یعنی صاحب زمین و عامل یعنی شخصی که بر روی زمین کار می کند تا محصول بدهد. در نتیجه‌ی عقد مزارعه، حاصل زمین میان عامل و مزارع بر اساس نسبتی که باید به نحو اشاعه باشد، تقسیم می شود. برای مثال نسبت تقسیم محصول میان عامل و مزارع می تواند از قرار یک سوم برای عامل و دو سوم برای مزارع باشد.

در صورتی که نحوه تقسیم محصول میان طرفین به نحو اشاعه و به ترتیبی که توضیح داده شد نباشد، عقدی که منعقد شده است مشمول عنوان عقد مزارعه نخواهد شد. علاوه بر تقسیم محصول زمین، می توان در عقد مزارعه شرط کرد که یکی از طرفین مالی مازاد بر سهم خود از محصول را هم از طرف دیگر دریافت کند.

شرایط عقد مزارعه چیست؟

  • مزارع یعنی کسی که زمین را برای کار به دیگری می دهد باید حداقل مالک منافع آن زمین باشد و یا بر اساس جهات قانونی مانند ولایت بر دیگری و … حق تصرف در آن مال را داشته باشد. بنابراین لزومی ندارد شخص مزارع، مالک عین زمین کشاورزی باشد.
  • اگر نوع زراعت در عقد مزارعه مشخص نباشد، بر اساس عرف آن محل تعیین خواهد شد و اگر از جهت نوع، مطلق باشد نوع زراعت با اختیار عامل مشخص می شود.
  • عقد مزارعه عقدی لازم است. لازم بودن عقد به این معناست که جز مواردی که در قانون برای طرفین حق فسخ در نظر گرفته شده و یا توافق طرفین برای فسخ قرارداد که اقاله نامیده می شود، امکان بر هم زدن عقد وجود ندارد.
  • اگر عامل در مدت معین شده زراعت نکند و آن مدت منقضی شود، مزارع یعنی صاحب زمین مستحق اجرت المثل استفاده از زمین است.
  • اگر در اثر عدم مراقبت عامل، محصول کم شود یا ضرر دیگری وارد شود، عامل ضامن تفاوت و مسئول میزان خسارت خواهد بود.
  • در صورت بطلان عقد مزارعه، تمام محصول متعلق به مالک بذر است و طرف دیگر مستحق اجرت المثل استفاده از زمین، آب یا عمل است.
  • عامل می تواند برای انجام عمل کشاورزی کسی را اجیر کند یا با دیگری شریک شود اما برای انتقال معامله و یا تسلیم زمین به دیگری نیازمند رضایت مزارع است.
خواندن این مطلب
وکیل الزام موجر به تعمیرات و آشنایی با چگونگی آن

شرایط عقد مزارعه چیست؟

موارد حق فسخ در عقد مزارعه

  • اگر زمین برای قابلیت کشت در نوع خاصی که در عقد مشخص شده است، مهیا نباشد و نیازمند عملیات دیگری مانند حفر چاه، نهر و … باشد و عامل در هنگام انعقاد عقد مزارعه به این مساله جاهل باشد، حق فسخ دارد.
  • هر یک از عامل و مزارع در صورت تحقق خیار غین حق فسخ دارند. منظور از غبن، ضرر قابل توجهی است که هنگام معامله به هر یک از طرفین وارد می شود و آن ها به آن آگاهی ندارند.
  • اگر شخص ثالثی پیش از تسلیم زمین توسط مزارع به عامل، زمین را غصب کند عامل می تواند عقد را فسخ کند. اما اگر غصب زمین توسط شخص ثالث پس از تحویل زمین به عامل باشد حق فسخ ایجاد نمی شود.
  • اگر عامل عمل کشاورزی بر روی زمین را از ابتدا یا در حین انجام آن ترک کند، مزارع می تواند او را به انجام آن کار ملزم کند و یا آن عمل را به هزینه عامل انجام دهد. در صورتی که هیچ کدام از این موارد محقق نشود مزارع حق فسخ دارد.

موارد انفساخ در عقد مزارعه

منظور از انفساخ یک قرارداد این است که آن قرارداد به صورت خود به خود اثر حقوقی خود را نسبت به آینده از دست می دهد و این انحلال بر خلاف حق فسخ وابسته به اعمال اراده یکی از طرفین نیست. در عقد مزارعه در صورت تحقق این موارد، عقد منفسخ می شود:

  • اگر زمین به علت عوامل مختلفی مانند نبودن آب یا عوامل دیگر قابلیت کشاورزی نداشته باشد و این مانع بر طرف نشود، عقد مزراعه منفسخ می شود.
  • اگر در ضمن عقد مباشرت عامل شرط شده باشد، یعنی شرط شده باشد که عامل فقط خودش به انجام کشاورزی در آن زمین بپردازد، عقد پس از فوت عامل منفسخ می شود.
  • اگر مالکیت کسی بر منافع یک زمین به مدت عمرش باشد، در صورت مرگ او عقد منفسخ می شود.

موارد بطلان عقد مزارعه

منظور از بطلان عقد این است که آن عقد هر اثر حقوقی ای که از زمان انعقاد داشته را از دست می دهد و انگار اصلا منعقد نشده است. شباهت بطلان با انفساخ این است که به صورت خود به خود در صورت تحقق شرایط ذکر شده در قانون رخ می دهد و تفاوتش با انفساخ این است که اثر آن علاوه بر آینده به گذشته هم سرایت می کند. عقد مزارعه در این موارد باطل می شود:

  • اگر در ضمن عقد شرط شود که تمام محصول کشاورزی متعلق به مزارع یا عامل باشد آن عقد باطل است.
  • اگر در ضمن عقد شرط شده باشد که عامل موظف است نوع خاصی از زراعت را انجام دهد و عامل نوع دیگری از زراعت را بر روی زمین انجام دهد عقد باطل است
خواندن این مطلب
خرید ملک بدون سند چه عواقبی دارد؟

ضرورت استفاده از وکیل دعاوی ملکی در عقد مزارعه

ضرورت استفاده از وکیل دعاوی ملکی در عقد مزارعه

مسائل حقوقی زمین کشاورزی از جمله عقد مزارعه و دعاوی ای که در نتیجه آن ممکن است در مراجع قضایی مطرح شود، یکی از مصادیق دعاوی مربوط به حقوق املاک است که باید با استفاده از وکیل دعاوی ملکی آن ها را حل و فصل کنید. وکیل دعاوی ملکی به کسی گفته می شود که نسبت به تمامی امور حقوقی مربوط به املاک یعنی اموال غیر منقول آشنایی و تسلط کامل دارد.

بدون استفاده از وکیل متخصص ملکی امکان دارد دعوایی را طرح و با قرار رد دعوا، عدم استماع دعوا و … مواجه شوید و در نتیجه هزینه ای که برای طرح آن دعوا کرده اید را از دست رفته ببینید. ما در گروه وکلای ملکی با ارائه خدمات حقوقی متناسب با نیاز شما و در اختیار داشتن بهترین وکیل ملکی می توانیم علاوه بر مشاوره اولیه در هنگام انعقاد قراردادها، شانس موفقیت شما را در هر دعوای ملکی افزایش دهیم. برای بهره مندی از انواع مشاوره حقوقی توسط بهترین وکیل ملکی با ما تماس بگیرید.

هدف از عقد مزارعه چیست

افرادی که صاحب زمین کشاورزی هستند اما خود قادر نیستند از زمین استفاده کنند با کمک ومشارکت عامل قرارداد ی تحت عنوان عقد مزارعه منعقد می کنند تا ضمن بدست آوردن سود حاصل از کشاورزی  به سایرین نیز خدمت کنند ، امروزه یکی از سیاستهای مهم دولتها توسعه کشاورزی است لذا موسسات تحقیقاتی سعی میکنند درخصوص آموزش و ترویج ومعرفی بذرهای با کیفیت به کشاورزان به خودکفایی برسند

ارکان عقد مزارعه

در عقد مزارعه باید به این نکات توجه شود :

  • موضوع عقد : زمین ومحصول دو اصل مهم در عقد مزارعه می باشد
  • اهلیت داشتن : برای انعقادعقد اهلیت داشتن مزارع و عامل ضروری است ، منظور از اهلیت این است که طرفین بالغ بوده و از سلامت عقل برخوردار باشند
  • طرفین عقد : صاحب زمین ، عامل
  • مدت زمان اجرای عقد : زمانی که برای انجام عملیات کشاورزی مرسوم می باشد در اختیار عامل قرار گیرد
  • شرایط عقد : به طبع طرفین شروطی دارند که در زمان عقد قرارداد باید اعلام نمایند
خواندن این مطلب
آیا امکان تبدیل رای تخریب به جریمه وجود دارد؟

مقایسه اجاره و مزارعه

اجاره و مزارعه هر دو قراردادی هستند که طرفین باید طبق آن عمل کنند ، در ماهیت و شرایط این دو قرارداد تفاوت هایی وجود دارد که به برخی از آنها می پردازیم ازجمله:

  • در خصوص اجاره ، مستاجر مالک منافع زمین می شود و باید به ازای آن اجاره بها را بصورت نقدی یا تحویل بخشی از محصول بدست آمده به مالک بپردازد
  • در مزارعه : مالک ، زمین خود را برای کشاورزی در اختیار عامل قرار داده تا با تولید محصول طرفین نسبت به سهمی که به توافق رسیدن منفعت ببرند
  • اگر در اجاره مباشرت مستاجر شرط گردیده شده با فوت او عقد باطل می گردد
  • در مزارعه چنانچه مزارع به مدت عمر خود مالک منافع زمین بوده با فوت او عقد منفسخ خواهد شد

سوالات متداول

عقد مزارعه چیست؟

عقد مزارعه به عقدی گفته می شود که در آن یک طرف (مزارع) زمین کشاورزی اش را اختیار دیگری (عامل) می گذارند تا بر روی آن کار کند تا محصول آن را میان خود تقسیم کنند.

محصول کشاورزی در عقد مزارعه چگونه میان طرفین تقسیم می شود؟

محصول کشاورزی در این عقد باید به نحو اشاعه یعنی عددی از یک کسر تقسیم شود. مثلا یک دوم، یک سوم، دو سوم و …

آیا مزارع باید مالک زمین کشاورزی باشد؟

خیر، مزارع کافی است حق تصرف مجاز و قانونی در آن زمین کشاورزی را داشته باشد.

آیا عامل می تواند کسی را برای عمل کشاورزی اجیر کند؟

بله عامل این امکان را دارد که برای انجام عمل کشاورزی بر روی زمین فرد یا افرادی را اجیر کرده یا حتی با آن ها شریک شود. اما نمی تواند زمین را به کلی دیگری تسلیم نماید.

 

نویسنده: گروه وکلای ملکی

5/5 - (3 امتیاز)

پیشنهاد می کنیم این مطالب را هم بخوانید

وکیل ملکی آنلاین به همراه مشاوره

وکیل ملکی آنلاین کیست؟ به طور کلی وکیل ملکی به کسی گفته می شود که به صورت تخصصی در زمینه کلیه امور حقوقی مربوط به املاک فعالیت می کند. وکیل متخصص ملکی باید دارای پروانه وکالت رسمی و معتبر از…

بازدید: 2512 نفر
۲۷ اسفند ۱۴۰۲
خواندن این مقاله

مجازات فروش ملک بدون سند رسمی + راهکارهای حقوقی پیشگیری و دفاع

در ایران، معاملات ملکی یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های حقوقی است. یکی از مشکلات رایج، فروش ملک بدون سند رسمی است که خطرات زیادی برای خریدار و فروشنده به همراه دارد. این معاملات معمولاً به دلیل سرعت در خرید و فروش…

بازدید: 737 نفر
۸ آذر ۱۴۰۴
خواندن این مقاله

تخلیه ملک مسکونی و همه چیز در مورد اجرا و توقف آن

تخلیه ملک مسکونی یکی از دعاوی رایج میان موجر و مستأجر است که معمولاً پس از پایان مدت اجاره، عدم پرداخت اجاره‌بها، یا در برخی موارد نقض تعهدات قراردادی مطرح می‌شود. با توجه به اینکه نحوه اقدام برای تخلیه به…

بازدید: 2528 نفر
۱۷ مرداد ۱۴۰۵
خواندن این مقاله

الزام به تنظیم سند در صورت فوت فروشنده

 تنظیم سند رسمی چه اهمیتی دارد؟ در ابتدا بهتر است درباره اهمیت در اختیار داشتن سند رسمی برای املاک صحبت کنیم. تنظیم سند رسمی در معاملات مهمترین مرحله در نقل و انتقال آن‌ ها به شمار می آید. زمانی که…

بازدید: 2392 نفر
۱۷ فروردین ۱۴۰۳
خواندن این مقاله

سوالات و نظرات شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *